Vincent Cable: "Voorbij het multiculturalisme"

14 september 2005    Lees de reacties   

Vincent Cable is Brits parlementslid voor de Liberaal Democraten. In 1993 verscheen van zijn hand The World’s new fissures – Identities in crisis, een intrigerend boek over de vervagende links-rechts tegenstellingen in de politiek en een sterkere nadruk op persoonlijke en groepsidentiteiten. Recent schreef Cable het pamflet Multiple Identities.

Tegen de achtergrond van de aanslagen in Londen stelt Cable vast dat de identiteitscrisis is toegenomen en tot grote onzekerheid leidt, niet alleen in de politiek. Met zijn pamflet poogt Cable opnieuw een conceptueel houvast te bieden, hoe om te gaan met de trend naar steeds groter wordende verscheidenheid, die overigens niet alleen het Westen kenmerkt. De meeste landen verkeren in een zoektocht hoe zij, temidden van etnische en religieuze emancipatie en globalisering en immigratie, voldoende eenheid kunnen bewaren.

In zijn eerdere boek liet Cable zich, schrijft hij nu, nog inspireren door het Nederlandse multiculturalisme. De ontwikkelingen in ons land in de laatste tien jaar, vat de auteur als volgt samen:

Ten years ago I praised the Dutch model of multiculturalism as a guarantee of tolerance and respect for minorities; but Pym Fortyn demonstrated that even the Dutch can be swayed by anti-immigrant xenophobia. His assassination, and that of Theo van Gogh, has stretched their tolerance to its limits and prompted deep anxiety about the Dutch social model.

Nu kun je Pim Fortuyn (Cable verhaspelt zijn naam) en Theo van Gogh veel verwijten, maar xenofoob kan je ze moeilijk noemen. Eerder waren ze xenofiel: op het gevaarlijke af altijd wel in voor wat excentrieke noviteiten. Cable miskent dat Fortuyn en Van Gogh met succes uiting gaven aan diepgewortelde frustraties in de Nederlandse bevolking over de nefaste gevolgen van een doorgeschoten multiculturalisme. Dat zij vermoord werden is daar een illustratie van, niet de aanleiding.

Dit door elkaar husselen van oozaak en gevolg, staat gelukkig een helder pleidooi voor een nieuwe identiteitspolitiek niet in de weg. Ook Cable zweert nu een ongebreideld multiculturalisme af. Overtuigend laat hij zien welke nadelen samenlevingen ondervinden als gevolg van de middelpuntvliedende krachten, die het multiculturalisme als leidend principe oproept. Houvast kan gevonden worden in een strategie van meervoudige identiteiten die stoelen op een collectief nationaal gevoel. Britishness – de Britse identiteit, of vul in: Nederlanderschap – is een mix van identiteiten die iemands persoonlijke achtergronden en affinititeiten weerspiegelen, maar met elkaar verbonden door een collectief bewustzijn. Die strategie van meervoudige identiteiten wordt in Cable’s visie begrensd door twee ijkpunten: (1) het belang van het individu gaat boven dat van de groep en (2) de nadruk ligt meer op verantwoordelijkheid dan op rechten.

(I)nstitutionalising multiple identity involves two steps. One is a set of principles which elevates individual over group rights and, as part of that set of rights, protects individuals from discrimination and physical attack on the basis of race or religion (or gender) with effective sanctions. The other relates to responsibilities rather than rights: an obligation on everyone to subscribe to core elements of British identity, notably the law of the land.

Naast een oproep tot een binnenlandse identiteitsstrategie, die evenwicht brengt tussen de noodzaak van eenheid en het bieden van ruimte aan productieve verscheidenheid, maakt Cable zich sterk voor een open en pro-actieve immigratiepolitiek. Het is niet langer houdbaar dat kennis en goederen op mondiale schaal wel vrijelijk kunnen bewegen, en mensen dat recht zouden ontberen. Een vitaal immigratiebeleid doet echter ook recht aan de belangen van de ontvangende samenleving. Dat vereist een set spelregels en heldere eisen, waaraan kandidaat-immigranten moeten voldoen.

^{Het essay van Vincent Cable staat in pdf-formaat op de site van de Britse denktank Demos.}

^{Homepage van Vincent Cable.}